You are here

Frequently Asked Questions (FAQ)

1)      Waarom wordt er aan de Radboud Universiteit onderzoek naar vakantie gedaan?

2)      Wat houdt het onderzoeksproject over vakantie in?

3)      Wat is een vakantie-effect eigenlijk?

4)      Wat is een vakantie na-effect?

5)      Waarom gaan we eigenlijk op vakantie?

6)      Waarom verbetert vakantie je welzijn en gezondheid?

7)       Zijn de gevonden toenames in welbevinden en gezondheid in het onderzoek groot te noemen?

8)       Wat is het effect van op vakantie gaan? Heb je er thuis ook nog wat aan?

9)       Kun je het vakantie-effect misschien bewust langer vasthouden?

10)    Hebben mensen vakantie nou echt nodig? Waarom?

11)    Wat gebeurt er als iemand niet op vakantie gaat?

12)    Is een weekend niet genoeg om te herstellen?

13)   Moet je ook echt weg om te herstellen? Of werkt thuisblijven net zo goed?

14)   Profiteren mensen met drukke banen meer van een vakantie dan mensen met minder drukke banen?

15) Als je een vakantie wilt die je het ultieme effect in toename van welzijn en gezondheid zou opleveren, welke vakantie zou dan aan te raden zijn?

 

 
1)       Waarom wordt er aan de Radboud Universiteit onderzoek naar vakantie gedaan?
Onderzoek wijst uit dat stress negatieve gevolgen voor gezondheid en welbevinden heeft (Belkic, Landbergis, Schnall, & Baker, 2004). Herstel na het werk is daarom onmisbaar. En toch is er nog vrij weinig over herstelprocessen bekend.
Er zijn verschillende vormen van herstel: pauzes op het werk of vrije tijd in de avonduren en weekeinden. Toch blijkt uit onderzoek dat werknemers gedurende deze relatief korte herstelperiodes onvolledig herstellen (bijvoorbeeld door overwerk of piekeren over werk). Vakantie als een lange, ononderbroken periode van herstel is daarom een zeer belangrijke, prototypische vorm van herstel. Ons doel is om te onderzoeken of vakantie daadwerkelijk een positief effect op welbevinden en gezondheid heeft en welke factoren daarbij een rol spelen (bijvoorbeeld de duur van de vakantie of het type vakantie). 
 
2)       Wat houdt het onderzoeksproject over vakantie in?
Het project duurt 4 jaar en is het promotieproject van Jessica de Bloom (een project dat resulteerd in een proefschrift). In deze 4 jaar voert Jessica in samenwerking met haar begeleiders meerdere studies over vakanties uit. Na de dataverzameling analyseert zij de gegevens, schrijft en publiceert de resultaten in wetenschappelijke tijdschriften. Zij zal uiteindelijk minimaal 4 artikelen publiceren. Deze 4 artikelen vormen dan haar proefschrift. Na een succesvolle openbare verdediging op 27 augustus 2012 mag Jessica de titel “Doctor” (dr.) dragen.
 
3)       Wat is een vakantie-effect eigenlijk?
Wij definiëren een vakantie-effect als het verschil in gezondheid en welbevinden tussen een voormeting voor de vakantie (de baseline) en een meting in de vakantie. Een positief vakantie-effect is dus de stijging in welbevinden en gezondheid in de vakantie ten opzichte van de baseline tijdens werkperioden.
 
4)       Wat is een vakantie na-effect?
Een na-effect van vakantie is wat er na afloop van de vakantie van het vakantie-effect over blijft. Dit is dus het verschil tussen de voormeting (baseline) en de metingen van gezondheid en welbevinden na de vakantie. Een vakantie na-effect geeft dus aan hoe lang wij na afloop van een vakantie “nagenieten”.
 
5)       Waarom gaan we eigenlijk op vakantie?
Dit is natuurlijk een heel persoonlijke vraag en iedereen moet dit voor zichzelf beantwoorden. Een vakantie haalt mensen uit de 'dagelijkse sleur'. Vakantiegangers ervaren tijdens vakantie ook meestal meer autonomie. Anders dan tijdens werkdagen kunnen zij namelijk helemaal zelf bepalen hoe hun daginvulling eruit ziet. Een vakantie met familie of vrienden doorbrengen zorgt ook voor een gevoel van verbondenheid. Veel mensen willen ook nieuwe ervaringen opdoen, ontspannen en tijd met familie en vrienden willen doorbrengen.
 
6)       Waarom verbetert vakantie je welzijn en gezondheid?
Het is nog niet helemaal duidelijk waarom een vakantie je welzijn en bezondheid verbetert. Verschillende theorieën suggereren echter dat vakantie welzijn en gezondheid verhoogt omdat mensen ten eerste kunnen uitrusten en herstellen van het werk. Dit gebeurt doordat mensen andere dingen doen tijdens vakantie dan tijdens werk. De psycho-physiologische systemen die tijdens werk belast worden, kunnen op deze manier van de inspanning herstellen.
Ten tweede biedt een vakantie de mogelijkheid om dingen te doen die je leuk vindt. Je kunt dingen doen waar je plezier aan beleeft en voelt je daarom gezond en gelukkig.
Ten derde heb je tijdens vakantie controle: je kunt doen en laten waar je zin in hebt en je bepaalt zelf hoe je daginvulling eruit ziet. Alles kan, niets moet. Diverse studies hebben aangetoond dat deze autonomie zeer positieve effecten op welzijn heeft.
Ten vierde geeft een vakantie je de mogelijkheid om tijd door te brengen met de mensen waar je om geeft (je partner, je gezin, je vrienden). Een gezamenlijke vakantie creërt een gevoel van verbondenheid en maakt je daarom blij.  
 
7)       Zijn de toenames in welbevinden en gezondheid in het onderzoek groot te noemen?
In mijn studies varieëren de effect-sizes van het vakantie-effect rond de 0.5 tot 0.7. Vanaf 0.8 spreekt men van een groot effect. Dus, het gaat om behoorlijk sterke effecten.
 
8)       En wat is het effect van op vakantie gaan? Heb je er thuis ook nog wat aan
Uit mijn onderzoek blijkt doorgaans dat de effecten op gezondheid en welzijn vrij snel na de vakantie weer verdwijnen (meestal binnen de eerste werkweek). Maar de positieve herinneringen blijven natuurlijk voor altijd!
Daarnaast heeft een Amerikaanse studie (Gump & Matthews, 2000) aangetoond dat mensen die niet op vakantie gaan eerder ziek worden of zelfs eerder overlijden dan mensen die wel regelmatig op vakantie gaan. Wij hebben vakantie dus nodig.
De conclusie om niet meer op vakantie te gaan omdat de effecten snel weer verdwenen zijn, vergelijk ik graag met het voorstel om niet meer te gaan slapen omdat we uiteindelijk ook weer moe worden.
 
9)       Kun je het vakantie-effect bewust langer vasthouden?
Dat weten we nog niet. Gebaseerd op verschillende studies kun je echter wel aannemen dat het kan.  Ideeen en suggesties hiervoor heb ik in mijn populairwetenschappelijk boek 'De kunst van het vakantievieren' verwerkt. De maatregelen in dit boek baseren op 7 principes: 1) Voorkom werkstress, 2) Doorbreek routines, 3) Neem het heft in eigen hand, 4) Koester positieve vakantie-ervaringen, 5) Deel je vakantiepret met anderen, 6) Zorg goed voor je lichaam en 7) Voorkom vakantiestress.
Enkele voorbeelden van praktische tips zijn: 1) Zorg voor een soepele overgang van werk naar vrije tijd door na afloop van de laatste werkdag te sporten. Zo kunnen waarschijnlijk ook ziekteverschijnselen door stress tegen worden gaan. 2) Koester positieve vakantieherinneringen door tijdens vakantie dagelijks de 'top 3-ervaringen' met reisgenoten door te nemen. Gedeelde pret is dubbele pret! 3) Begin rustig weer met werken: begin op woensdag en werk niet over op de eerste werkdag. 4) Deel vakantieherinneringen met vrienden, familie en collega’s. Maak bijvoorbeeld een fotoalbum of organiseer een 'napret-avond'. Nog meer tips zijn hier te vinden.
 
10)     Hebben mensen vakantie nou echt nodig? Waarom?
Als mensen niet zouden herstellen van inspanning, zouden ze ziek worden en uiteindelijk overlijden. Zoals de tank van een auto regelmatig bijgevuld moet worden, zodat de auto kan blijven rijden, moeten mensen regelmatig herstellen om goed te blijven functioneren. Mensen hebben herstel dus hard nodig. Dat kan in de vorm van vakantie plaatsvinden maar ook op andere manieren zoals tijdens een vrije dag of een weekeindje weg. Wij moeten dus uitrusten en dat kan uitstekend tijdens vakantie.
 
11)     Wat gebeurt er als iemand niet op vakantie gaat?
Brooks Gump en Karen Matthews, wetenschappers uit de VS, hebben een grote groep mensen meerdere jaren gevolgd. Uit hun onderzoek bleek dat mensen die niet op vakantie gaan vaker ziek zijn en zelfs eerder overlijden dan mensen die regelmatig erop uit gaan. Het is natuurlijk de vraag of er een causaal verband is. Het kan namelijk zijn dat mensen niet op vakantie zijn gegaan omdat ze bijvoorbeeld al ziek waren. Toch is de studie interessant en overtuigend.

12)     Is een weekend niet genoeg om te herstellen?

Uit mijn studies naar verschillende soorten vakanties blijkt dat de positieve effecten van korte vakanties (vier of vijf dagen) en negendaagse wintersportvakanties in de eerste week na terugkeer al weer verdwenen zijn. Maar dit geldt ook voor lange zomervakanties van drie weken. Ook dan voelen vakantiegangers zich alweer in de eerste werkweek als voor hun vakantie. De vakantiegangers die op een lange zomervakantie gingen, voelden zich tijdens hun vakantie wel een beetje gezonder en gelukkiger dan mensen die korter vrij waren. De hoogste piek in welbevinden bereikten ze na acht dagen. Op basis hiervan kun je voorzichtig concluderen dat vakantiegangers ongeveer acht dagen nodig hebben om volledig uit te rusten van het werk. Een dergelijk hoger welbevinden tijdens de vakantie heeft echter nauwelijks invloed op de duur van de effecten na terugkeer. Dit betekent dat mensen die langer op vakantie gaan ongeveer evenveel profijt hebben van een vakantie als mensen die korter weggaan. Uit mijn studies bleek ook dat niet iedere vakantieganger een positief vakantie-effect beleeft. Dit was meestal te wijten aan vervelende incidenten zoals ziekte, een ongeluk of ruzie met reisgenoten tijdens de vakantie. Als je nou alles op één kaart zet en maar één keer per jaar heel lang op vakantie gaat, is er altijd een kleine kans dat je geen leuke vakantie hebt. Met meerdere kortere vakanties spreid je het risico en is een verpeste vakantie wellicht iets minder vervelend omdat er een geslaagde tegenover staat. Uitgaande van de gemiddeld vijf weken vakantie die we per jaar te besteden hebben, zou je het beste een of twee langere vakanties (van meer dan acht dagen) kunnen plannen en de resterende vakantiedagen over het hele jaar kunnen verspreiden. Zo zijn er het hele jaar door rustmomenten, die ervoor zorgen dat gezondheid en welbevinden continu op peil blijven en de ‘accu’ nooit leeg raakt.

13)     Moet je ook echt weg om te herstellen? Of werkt thuisblijven net zo goed?
Dit weten wij eigenlijk nog niet. Wij denken dat het makkelijker is om tijdens een vakantie in een andere omgeving te ontspannen, omdat je dan minder snel met alledaagse dingen (huishoudelijke taken, werk) geconfronteerd wordt die afbreuk zouden kunnen doen aan het vakantiegevoel. Maar als het mensen lukt om ook thuis te ontspannen, dus niet te werken of op een negatieve manier aan het werk te denken, kan een vakantie thuis waarschijnlijk net zo fijn zijn.
 
14)     Profiteren mensen met drukke banen meer van een vakantie dan mensen met minder drukke banen?
In mijn onderzoek heb ik gevonden dat mensen met een hoge werkdruk een lager algemeen welbevinden tijdens werktijd ervaren. Dit heeft men ook in andere onderzoeken gevonden. Maar tijdens vakantie voelen zich mensen met een hoge en een lage werkdruk even gezond en gelukkig.
Je zou daarom kunnen zeggen, dat mensen met een hoge werkdruk meer profiteren van een vakantie omdat ze meer te winnen hebben in termen van gezondheid en welbevinden. Maar zij voelen zich niet beter door een vakantie dan mensen met minder drukke banen.
 
15)     Als je een vakantie wilt die je het ultieme effect in toename van welzijn en gezondheid zou opleveren, welke vakantie zou je dan aanraden?
Er is geen vakantie die iedereen gelukkig maakt. Vakantie is iets heel persoonlijks. Terwijl de een het liefst 2 weken op het strand relaxt, wil de ander graag bergen beklimmen. Beide zullen genieten van hun vakantie.
Bij een vakantie gaat het eigenlijk niet erom wat je doet. Het is veel belangrijker dat je doet waar je zin in hebt. Kies dus vooral voor een vakantie waarin je zo veel mogelijk autonomie hebt om je daginvulling zelf te bepalen.